Không có nhóm thuốc nào vừa được ca ngợi vừa bị sợ hãi nhiều như nhóm này.
Corticoid là gì
- Tương tự hormone của tuyến thượng thận
- Cơ thể vốn tự sản xuất một lượng nhất định
- Tham gia điều hoà nhiều chức năng
- Thuốc là dạng tổng hợp mạnh hơn
- Có nhiều hoạt chất khác nhau
Cơ thể vốn đã có chất này nên đưa thêm vào sẽ ảnh hưởng tới cân bằng tự nhiên.
Tác dụng chính
- Chống viêm rất mạnh
- Ức chế phản ứng miễn dịch
- Giảm sưng nề
- Giảm dị ứng
- Tác dụng đến khá nhanh
Sức mạnh chống viêm của nhóm này gần như không nhóm nào sánh được.
Những tình huống nó cứu mạng
- Cơn hen nặng
- Phản vệ
- Bệnh tự miễn đang bùng phát
- Sau ghép tạng
- Một số bệnh máu và ung thư
Trong những tình huống này, không có thuốc nào thay thế được nó.
Các dạng dùng
- Uống
- Tiêm
- Hít qua đường hô hấp
- Bôi ngoài da
- Nhỏ mắt và nhỏ mũi
Mức ảnh hưởng toàn thân khác nhau rất nhiều giữa các dạng dùng.
Vì sao dạng dùng quan trọng
- Dạng tại chỗ ít vào máu hơn
- Dạng hít tác dụng chủ yếu ở phổi
- Dạng uống và tiêm ảnh hưởng toàn thân
- Tác dụng phụ khác nhau theo dạng
- Không đánh đồng mọi dạng với nhau
Sợ corticoid tới mức bỏ cả thuốc hít điều trị hen là một hiểu nhầm gây hại.
Vì sao nó bị lạm dụng
- Tác dụng đến nhanh và rõ
- Người dùng thấy đỡ ngay
- Tin là thuốc tốt
- Tác dụng phụ xuất hiện muộn hơn
- Dễ mua ở nhiều nơi
Cảm giác đỡ ngay lập tức chính là điều khiến nhóm này dễ bị lạm dụng.
Tác dụng phụ khi dùng ngắn
- Khó ngủ
- Tăng cảm giác thèm ăn
- Thay đổi tâm trạng
- Đường huyết tăng
- Thường hồi phục sau khi ngừng
Người tiểu đường cần theo dõi đường huyết chặt hơn trong đợt dùng corticoid.
Tác dụng phụ khi dùng dài
- Loãng xương
- Tăng huyết áp
- Tăng đường huyết
- Dễ nhiễm khuẩn
- Thay đổi hình thể
Những tác dụng này tích luỹ theo thời gian và không phải ai cũng nhận ra sớm.
Ảnh hưởng tới tuyến thượng thận
- Dùng lâu làm tuyến giảm hoạt động
- Cơ thể quen với nguồn từ ngoài
- Ngừng đột ngột thì thiếu hụt
- Đây là lý do phải giảm dần
- Cần thời gian để tuyến hồi phục
Đây là lý do quan trọng nhất khiến không được tự ngừng thuốc.
Dễ nhiễm khuẩn hơn
- Miễn dịch bị ức chế
- Nhiễm khuẩn có thể nặng hơn
- Triệu chứng có thể mờ nhạt
- Sốt có thể không rõ
- Đi khám sớm khi thấy khác thường
Corticoid có thể che mất các dấu hiệu của một nhiễm khuẩn đang tiến triển.
Vì sao đợt ngắn thường an toàn hơn nhiều
- Tuyến thượng thận chưa kịp bị ức chế nhiều
- Tác dụng phụ chưa kịp tích luỹ
- Thường hồi phục sau khi ngừng
- Đây là lý do bác sĩ hay kê đợt ngắn
- Vấn đề nằm ở việc kéo dài không kiểm soát
Một đợt ngắn có chỉ định rõ khác hoàn toàn với việc uống rải rác nhiều tháng.
Corticoid che triệu chứng
- Làm giảm đau và sưng rất nhanh
- Bệnh nền vẫn còn đó
- Che mất dấu hiệu cần chẩn đoán
- Làm chậm việc tìm nguyên nhân
- Đây là mặt nguy hiểm ít được nói
Thấy đỡ nhanh không có nghĩa là bệnh đã được xử lý.
Vì sao phải có bác sĩ chỉ định
- Phải xác định đúng chỉ định
- Phải chọn dạng và thời gian phù hợp
- Phải tính tới bệnh nền
- Phải có kế hoạch giảm dần
- Phải theo dõi tác dụng phụ
Một đợt corticoid luôn cần có kế hoạch bắt đầu và kế hoạch kết thúc.
Những người cần rất thận trọng
- Người tiểu đường
- Người cao huyết áp
- Người loãng xương
- Người có tiền sử loét dạ dày
- Người đang có nhiễm khuẩn
Với những nhóm này, mọi đợt corticoid đều cần được cân nhắc kỹ hơn.
Uống vào buổi sáng
- Dạng uống thường được dặn uống buổi sáng
- Hợp với nhịp tiết tự nhiên của cơ thể
- Giảm ảnh hưởng tới giấc ngủ
- Uống sau ăn để đỡ hại dạ dày
- Theo đúng hướng dẫn cụ thể
Uống buổi tối là lý do thường gặp khiến người dùng mất ngủ.
Ghi lại đợt dùng
- Ghi thuốc gì và từ ngày nào
- Ghi dạng dùng
- Ghi đã dùng bao lâu
- Nói với mọi bác sĩ khám sau
- Thông tin này quan trọng nhiều năm sau
Tiền sử dùng corticoid dài ngày là thông tin bác sĩ luôn cần biết.
Cách nghĩ thực tế
- Corticoid là thuốc cứu mạng trong nhiều tình huống
- Vấn đề nằm ở dùng sai chỉ định và dùng kéo dài
- Dạng tại chỗ khác hẳn dạng uống và tiêm
- Thuốc che triệu chứng nhưng không xử lý nguyên nhân
- Mọi đợt dùng đều cần bác sĩ chỉ định và theo dõi
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Corticoid là thuốc gì?
Là nhóm thuốc tương tự hormone do tuyến thượng thận tiết ra, có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch rất mạnh.
Vì sao nó bị lạm dụng nhiều?
Vì tác dụng đến nhanh và rõ rệt, người dùng thấy đỡ ngay nên tin là thuốc tốt, trong khi các tác dụng phụ chỉ xuất hiện dần theo thời gian.
Có phải corticoid luôn xấu không?
Không. Trong nhiều bệnh nó là thuốc cứu mạng và không thay thế được. Vấn đề nằm ở việc dùng sai chỉ định và dùng kéo dài không kiểm soát.
Làm sao biết thuốc mình dùng có corticoid không?
Đọc thành phần trên hộp và tờ hướng dẫn, hoặc mang thuốc tới hỏi dược sĩ. Với thuốc không rõ nguồn gốc thì không thể biết được.