Vì sao không được tự ngừng corticoid đột ngột

Đây là điều cần biết trước khi bắt đầu chứ không phải khi đã muốn dừng.

Cơ chế phản hồi của cơ thể

• Não điều khiển tuyến thượng thận
• Khi thấy đủ trong máu thì giảm ra lệnh
• Thuốc từ ngoài làm não tưởng đã đủ
• Tuyến giảm hoạt động dần
• Càng dùng lâu càng giảm nhiều

Cơ thể tự điều chỉnh xuống vì tưởng rằng nguồn cung đã dư.

Điều gì xảy ra khi ngừng đột ngột

• Nguồn từ ngoài mất đi ngay
• Tuyến chưa kịp hoạt động lại
• Cơ thể thiếu hụt
• Gây mệt lả và nhiều triệu chứng
• Nặng có thể nguy hiểm tính mạng

Khoảng trống giữa lúc ngừng thuốc và lúc tuyến hồi phục là giai đoạn nguy hiểm.

Dấu hiệu thiếu hụt

• Mệt lả bất thường
• Buồn nôn và nôn
• Đau bụng
• Đau cơ và khớp
• Chóng mặt khi đứng dậy

Mệt tới mức không dậy nổi sau khi ngừng thuốc là dấu hiệu cần đi khám ngay.

Cũng có thể bệnh nền bùng lại

• Ngừng đột ngột làm bệnh tái phát
• Có khi nặng hơn trước
• Nhất là bệnh tự miễn
• Hai vấn đề chồng lên nhau
• Càng khó xử lý

Ngừng đột ngột vừa gây thiếu hụt vừa làm bệnh nền bùng lại.

Giảm dần theo kế hoạch

• Bác sĩ lập kế hoạch cụ thể
• Giảm từng bước
• Mỗi bước cách nhau một khoảng
• Theo dõi triệu chứng ở mỗi bước
• Có thể mất nhiều tuần hoặc lâu hơn

Thời gian giảm liều thường dài hơn người bệnh mong đợi.

Xin kế hoạch bằng văn bản

• Ghi rõ từng bước
• Ghi ngày chuyển bước
• Dán nơi dễ thấy
• Người nhà cũng biết
• Dễ theo và ít nhầm hơn

Một tờ lịch giảm liều dán trên tủ lạnh giải quyết được phần lớn nhầm lẫn.

Khi cảm thấy khó chịu lúc giảm

• Mệt và đau người là thường gặp
• Báo bác sĩ thay vì tự dừng kế hoạch
• Có thể giảm chậm hơn
• Không tự quay lại mức cũ
• Không tự nhảy bước

Giảm chậm hơn là giải pháp có sẵn, không cần tự xoay xở.

Vì sao không tự nhảy bước cho nhanh

• Tuyến cần thời gian hồi phục
• Không rút ngắn được bằng ý chí
• Nhảy bước làm phải quay lại từ đầu
• Kéo dài quá trình chung
• Kiên nhẫn là phần của điều trị

Muốn nhanh thường làm cả quá trình dài thêm.

Khi bị ốm trong giai đoạn này

• Cơ thể cần nhiều hơn bình thường
• Nhiễm khuẩn, sốt, chấn thương
• Có thể cần tạm tăng theo hướng dẫn
• Phải có kế hoạch từ bác sĩ
• Không tự quyết định

Hỏi về kế hoạch ngày ốm ngay từ đầu điều trị là việc rất nên làm.

Trước phẫu thuật

• Báo rõ đang hoặc vừa dùng corticoid
• Kể cả khi đã ngừng vài tháng
• Có thể cần bổ sung quanh cuộc mổ
• Thiếu hụt trong lúc mổ rất nguy hiểm
• Thông tin này bắt buộc phải nói

Tiền sử dùng corticoid vẫn quan trọng nhiều tháng sau khi đã ngừng.

Mang thẻ thông tin

• Ghi rõ đang dùng corticoid
• Ghi tên hoạt chất và thời gian dùng
• Để trong ví
• Rất quan trọng khi cấp cứu
• Người nhà cũng cần biết

Trong cấp cứu, nhân viên y tế cần biết ngay thông tin này để xử trí đúng.

Thời gian hồi phục của tuyến

• Khác nhau giữa từng người
• Phụ thuộc thời gian đã dùng
• Có thể mất nhiều tháng
• Có xét nghiệm đánh giá
• Bác sĩ theo dõi quá trình

Không có mốc thời gian chung cho việc tuyến hồi phục.

Sau khi đã ngừng hẳn

• Vẫn nói với bác sĩ về tiền sử
• Chú ý dấu hiệu mệt bất thường
• Báo khi có stress lớn hoặc bệnh nặng
• Theo dõi theo hướng dẫn
• Giữ lại hồ sơ đợt điều trị

Một năm sau khi ngừng, tiền sử này vẫn đáng được nhắc tới khi đi khám.

Với corticoid dạng khác

• Dạng hít liều cao kéo dài cũng có thể ảnh hưởng
• Dạng bôi diện rộng kéo dài cũng vậy
• Không chỉ dạng uống mới đáng chú ý
• Nói rõ mọi dạng đang dùng
• Hỏi bác sĩ khi dùng lâu

Người nghĩ mình không dùng corticoid nhưng bôi thuốc diện rộng nhiều tháng vẫn cần lưu ý.

Người nhà cần biết gì

• Biết đang trong giai đoạn giảm liều
• Biết dấu hiệu thiếu hụt
• Biết khi nào gọi y tế
• Giúp theo dõi lịch giảm
• Biết chỗ để thẻ thông tin

Người nhà thường nhận ra sự mệt mỏi bất thường trước cả người bệnh.

Cách nghĩ thực tế

• Cơ thể ngừng tự sản xuất khi có nguồn từ ngoài
• Ngừng đột ngột có thể gây thiếu hụt nguy hiểm
• Xin kế hoạch giảm liều bằng văn bản
• Khi bị ốm cơ thể cần nhiều hơn bình thường
• Báo tiền sử corticoid kể cả khi đã ngừng vài tháng

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp