Đây là nhóm thuốc bị dùng sai nhiều nhất, và hậu quả không chỉ của riêng người dùng.
Kháng sinh tác dụng lên cái gì
- Tác dụng lên vi khuẩn
- Phá vách tế bào hoặc chặn vi khuẩn nhân lên
- Không tác dụng lên virus
- Không tác dụng lên nấm
- Đây là giới hạn sinh học không thay đổi được
Virus không có cấu trúc mà kháng sinh nhắm vào, nên thuốc không có chỗ để tác động.
Bệnh nào thường do virus
- Cảm lạnh thông thường
- Cúm
- Phần lớn viêm họng
- Phần lớn viêm phế quản cấp
- Tiêu chảy cấp ở nhiều trường hợp
Những bệnh này thường tự khỏi khi hệ miễn dịch xử lý xong.
Vì sao uống vào thấy đỡ
- Bệnh virus tự khỏi sau vài ngày
- Thuốc thường được uống lúc bệnh đang nặng nhất
- Sau đó bệnh dịu lại tự nhiên
- Trùng hợp về thời gian
- Dễ quy công cho kháng sinh
Người ta thường đi mua thuốc đúng lúc nặng nhất, nên sau đó gần như chắc chắn sẽ đỡ hơn.
Về màu của đờm
- Màu vàng hoặc xanh không xác định nguyên nhân
- Phản ánh tế bào viêm trong đờm
- Virus cũng gây đổi màu đờm
- Không đủ để chỉ định kháng sinh
- Cần bác sĩ khám và đánh giá tổng thể
Màu đờm là dấu hiệu bị hiểu nhầm phổ biến nhất trong nhóm bệnh hô hấp.
Khi nào kháng sinh thật sự cần
- Nhiễm khuẩn được xác định trên lâm sàng
- Viêm phổi do vi khuẩn
- Nhiễm khuẩn tiết niệu
- Một số nhiễm khuẩn da và mô mềm
- Bác sĩ là người quyết định
Trong những trường hợp này, kháng sinh là thuốc cứu mạng chứ không phải lựa chọn.
Vì sao cần bác sĩ chỉ định
- Phải xác định loại nhiễm khuẩn
- Phải chọn nhóm thuốc phù hợp
- Phải tính tới chức năng gan thận
- Phải tránh tương tác với thuốc đang dùng
- Phải cân nhắc tiền sử dị ứng
Cùng một bệnh, hai người khác nhau có thể cần hai loại kháng sinh khác nhau.
Cái giá của việc dùng thừa
- Tác dụng không mong muốn không cần thiết
- Rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột
- Nguy cơ dị ứng
- Góp phần vào kháng thuốc
- Tốn kém không có lợi ích
Một đợt kháng sinh không cần thiết vẫn mang đủ rủi ro mà không có lợi ích nào.
Về hệ vi khuẩn đường ruột
- Cơ thể có vi khuẩn có lợi
- Kháng sinh diệt cả loại này
- Gây tiêu chảy khá thường gặp
- Hồi phục mất thời gian
- Đây là lý do không dùng bừa
Kháng sinh không phân biệt được vi khuẩn gây bệnh với vi khuẩn có ích.
Không dùng lại đơn cũ
- Đơn cũ kê cho lần bệnh khác
- Vi khuẩn lần này có thể khác
- Tình trạng sức khoẻ đã thay đổi
- Thuốc có thể đã hết hạn
- Đây là thói quen rất phổ biến và rất rủi ro
Đơn thuốc được kê cho một người ở một thời điểm cụ thể chứ không phải cho một bệnh nói chung.
Không chia thuốc cho người khác
- Người khác có thể dị ứng
- Có thể đang dùng thuốc tương tác
- Có thể có bệnh nền khác
- Liều theo cân nặng và chức năng thận
- Thiện chí có thể gây hại
Cho người khác thuốc còn thừa là hành động có thiện chí nhưng có thể gây hậu quả nặng.
Về thuốc còn thừa trong nhà
- Không giữ lại để dùng lần sau
- Không tự ý cất làm thuốc dự phòng
- Hỏi nhà thuốc về cách xử lý
- Không vứt bừa ra môi trường
- Tủ thuốc gia đình không nên có kháng sinh lẻ
Kháng sinh lẻ trong tủ thuốc gia đình là nguyên nhân chính của việc tự dùng.
Điều cần hỏi khi được kê
- Thuốc này cho nhiễm khuẩn gì
- Uống trong bao lâu
- Uống trước hay sau ăn
- Có kiêng gì không
- Dấu hiệu nào cần quay lại ngay
Hỏi dược sĩ khi nhận thuốc là cơ hội tốt nhất để làm rõ cách dùng.
Khi bệnh không đỡ
- Quay lại tái khám
- Không tự đổi sang loại khác
- Không tự tăng lượng thuốc
- Nói rõ đã uống được mấy ngày
- Mang theo vỏ thuốc
Mang vỏ thuốc đi khám giúp bác sĩ biết chính xác đã dùng gì.
Với trẻ nhỏ
- Càng cần bác sĩ khám
- Không dùng đơn của anh chị em
- Không chia nhỏ thuốc của người lớn
- Dạng thuốc cho trẻ khác dạng người lớn
- Hỏi kỹ cách đong và bảo quản
Thuốc của người lớn chia nhỏ không thành thuốc trẻ em.
Cách nghĩ thực tế
- Kháng sinh không tác dụng với virus
- Màu đờm không quyết định được có cần kháng sinh
- Thấy đỡ sau khi uống thường là do bệnh tự khỏi
- Không dùng lại đơn cũ và không chia cho người khác
- Mọi thắc mắc về thuốc hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Cảm cúm có cần uống kháng sinh không?
Phần lớn cảm cúm do virus gây ra và kháng sinh không tác dụng với virus. Chỉ bác sĩ khám mới xác định được có bội nhiễm vi khuẩn hay không.
Vì sao uống kháng sinh thấy đỡ dù là virus?
Vì bệnh do virus thường tự khỏi sau vài ngày. Sự trùng hợp về thời gian khiến người ta quy công cho thuốc.
Đờm xanh có phải dấu hiệu cần kháng sinh không?
Màu đờm không đủ để kết luận. Nó phản ánh phản ứng viêm chứ không xác định được nguyên nhân là vi khuẩn hay virus.
Có thể mua kháng sinh tự uống không?
Không nên. Kháng sinh là thuốc kê đơn, cần bác sĩ xác định loại nhiễm khuẩn và chọn thuốc phù hợp với từng người.