Hiểu sơ về các nhóm thuốc giúp người bệnh đọc được đơn của mình và hỏi đúng câu.
Nhóm beta lactam
- Gồm penicillin và cephalosporin
- Tác động lên vách tế bào vi khuẩn
- Được dùng rất rộng rãi
- Là nhóm hay gây dị ứng nhất
- Có nhiều thế hệ khác nhau
Đây là nhóm lâu đời nhất và vẫn là lựa chọn đầu tay trong rất nhiều trường hợp.
Nhóm macrolid
- Chặn vi khuẩn tổng hợp protein
- Hay dùng cho nhiễm khuẩn hô hấp
- Là lựa chọn khi dị ứng beta lactam
- Có thể tương tác với nhiều thuốc khác
- Cần nói rõ đang dùng thuốc gì
Nhóm này tương tác với khá nhiều thuốc nên danh sách thuốc đang dùng rất quan trọng.
Nhóm quinolon
- Phổ khá rộng
- Hay dùng cho nhiễm khuẩn tiết niệu và tiêu hoá
- Có cảnh báo về gân và thần kinh
- Nhiều nơi khuyến cáo hạn chế dùng
- Không dùng khi có lựa chọn nhẹ hơn
Nhóm này bị siết chỉ định ở nhiều nước vì các tác dụng không mong muốn đã ghi nhận.
Nhóm tetracyclin
- Dùng cho một số nhiễm khuẩn đặc thù
- Cũng dùng trong da liễu
- Bị giảm hấp thu khi uống cùng sữa hoặc canxi
- Có thể gây nhạy cảm ánh nắng
- Không dùng cho một số nhóm tuổi
Với nhóm này, khoảng cách với sữa và thuốc bổ canxi là điều cần hỏi kỹ.
Nhóm aminoglycosid
- Thường dùng đường tiêm
- Dùng trong nhiễm khuẩn nặng
- Cần theo dõi chức năng thận
- Có thể ảnh hưởng thính lực
- Dùng tại cơ sở y tế có theo dõi
Nhóm này gần như luôn được dùng trong bệnh viện vì cần theo dõi sát.
Kháng sinh dự trữ
- Dành cho vi khuẩn đã kháng nhiều thuốc
- Không dùng cho nhiễm khuẩn thông thường
- Giữ lại để còn hiệu quả khi thật cần
- Thường do hội chẩn quyết định
- Đây là chính sách của nhiều bệnh viện
Giữ một số thuốc làm dự trữ là cách kéo dài tuổi thọ của chúng.
Phổ rộng và phổ hẹp
- Phổ rộng tác dụng lên nhiều loại vi khuẩn
- Phổ hẹp nhắm vào nhóm cụ thể
- Phổ hẹp đúng đích thường tốt hơn
- Ít ảnh hưởng vi khuẩn có lợi
- Ít góp phần kháng thuốc
Phổ rộng không đồng nghĩa với tốt hơn, nó chỉ có nghĩa là bắn rộng hơn.
Vì sao lúc đầu hay dùng phổ rộng
- Chưa biết vi khuẩn nào
- Bệnh nặng không chờ được kết quả
- Bao phủ trước rồi thu hẹp sau
- Khi có cấy khuẩn thì đổi sang phổ hẹp
- Đây là cách làm chuẩn
Bắt đầu rộng rồi thu hẹp khi có kết quả là chiến lược hợp lý chứ không phải mâu thuẫn.
Cấy khuẩn và kháng sinh đồ
- Nuôi vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm
- Xác định loại vi khuẩn
- Thử độ nhạy với từng thuốc
- Mất vài ngày mới có kết quả
- Giúp chọn thuốc chính xác
Kết quả kháng sinh đồ là bản đồ cho bác sĩ biết thuốc nào còn ăn được vi khuẩn này.
Yếu tố bác sĩ cân nhắc
- Vị trí nhiễm khuẩn
- Vi khuẩn thường gặp ở vị trí đó
- Thuốc có tới được chỗ đó không
- Tiền sử dị ứng của người bệnh
- Chức năng gan thận
Một thuốc rất mạnh nhưng không tới được ổ nhiễm khuẩn thì cũng vô dụng.
Về đường dùng
- Uống, tiêm bắp hay truyền tĩnh mạch
- Nhiễm khuẩn nặng thường cần đường tiêm
- Ổn định rồi có thể chuyển sang uống
- Tiêm không tự động tốt hơn uống
- Bác sĩ quyết định theo tình trạng
Nhiều người nghĩ tiêm là mạnh hơn, thực tế nhiều thuốc uống hấp thu rất tốt.
Về việc phối hợp nhiều thuốc
- Một số nhiễm khuẩn cần phối hợp
- Để bao phủ rộng hơn
- Hoặc để tăng hiệu quả
- Cũng làm tăng nguy cơ tác dụng phụ
- Là quyết định chuyên môn
Phối hợp thuốc có lý do cụ thể chứ không phải để cho chắc ăn.
Đọc đơn thuốc của mình
- Xem tên hoạt chất chứ không chỉ tên thương mại
- Ghi lại tên hoạt chất vào sổ
- Hữu ích khi đi khám nơi khác
- Giúp phát hiện trùng thuốc
- Hỏi dược sĩ nếu không rõ
Cùng một hoạt chất có thể mang rất nhiều tên thương mại khác nhau.
Khi thấy đơn khác lần trước
- Không có nghĩa là bác sĩ nào sai
- Nhiễm khuẩn lần này có thể khác
- Có thể đã có kết quả cấy khuẩn
- Có thể tính tới tiền sử dùng thuốc
- Hỏi thẳng nếu băn khoăn
Hỏi bác sĩ vì sao đổi thuốc là câu hỏi hợp lý và nên hỏi.
Cách nghĩ thực tế
- Không có kháng sinh mạnh nhất, chỉ có loại phù hợp nhất
- Phổ hẹp đúng đích thường tốt hơn phổ rộng
- Cấy khuẩn giúp chọn thuốc chính xác
- Tiêm không tự động tốt hơn uống
- Ghi lại tên hoạt chất chứ không chỉ tên thương mại
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Có loại kháng sinh nào mạnh nhất không?
Không có loại mạnh nhất cho mọi trường hợp. Mỗi nhóm tác dụng lên những vi khuẩn khác nhau, nên điều quan trọng là chọn đúng chứ không phải chọn mạnh.
Phổ rộng có tốt hơn phổ hẹp không?
Không nhất thiết. Phổ hẹp mà đúng đích thường tốt hơn vì ít ảnh hưởng tới vi khuẩn có lợi và ít góp phần vào kháng thuốc.
Cấy khuẩn để làm gì?
Để xác định vi khuẩn nào đang gây bệnh và nó còn nhạy với thuốc nào, giúp bác sĩ chọn thuốc chính xác hơn.
Vì sao mỗi người được kê một loại khác nhau?
Vì loại nhiễm khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn, tiền sử dị ứng, chức năng gan thận và các thuốc đang dùng ở mỗi người đều khác nhau.