Người nhà là người cho thuốc, nên chính người nhà cần nắm được những điều này.
Vì sao trẻ em không phải người lớn thu nhỏ
- Gan và thận chưa trưởng thành hoàn toàn
- Chuyển hoá thuốc khác
- Cách dùng tính theo cân nặng
- Dạng bào chế riêng
- Không suy từ cách dùng của người lớn
Cách tính cho trẻ dựa trên cân nặng chứ không dựa trên tuổi hay kích cỡ.
Cân nặng quan trọng hơn tuổi
- Trẻ cùng tuổi có cân nặng rất khác nhau
- Hướng dẫn thường theo cân nặng
- Cân trẻ trước khi hỏi dược sĩ
- Cập nhật cân nặng định kỳ
- Ghi lại trong sổ theo dõi
Cân trẻ trước khi đi mua thuốc giúp dược sĩ hướng dẫn chính xác hơn.
Không chia nhỏ thuốc người lớn
- Không chia được chính xác
- Một số viên không được bẻ
- Viên giải phóng chậm bẻ ra rất nguy hiểm
- Dạng cho trẻ đã được tính sẵn
- Hỏi dược sĩ về dạng phù hợp
Viên giải phóng chậm bị bẻ ra sẽ nhả toàn bộ thuốc cùng lúc.
Đong thuốc nước cho đúng
- Dùng dụng cụ đong đi kèm
- Hoặc xi lanh đong của nhà thuốc
- Không dùng thìa ăn cơm
- Đọc vạch ngang tầm mắt
- Lắc đều trước khi đong nếu hướng dẫn yêu cầu
Không lắc đều siro trước khi đong có thể làm lượng hoạt chất không đồng nhất.
Ghi lại giờ đã cho uống
- Dễ quên khi nhiều người cùng chăm
- Dán tờ giấy ghi giờ
- Tránh hai người cùng cho uống
- Đây là nguyên nhân chồng liều hay gặp
- Thống nhất một người phụ trách
Hai người cùng chăm mà không nói với nhau là nguyên nhân chồng liều phổ biến nhất ở trẻ.
Khi trẻ nôn ngay sau uống
- Không tự cho uống lại ngay
- Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ
- Ghi lại đã nôn sau bao lâu
- Theo dõi tình trạng chung
- Đưa đi khám nếu nôn nhiều lần
Cho uống lại ngay khi trẻ vừa nôn có thể dẫn tới quá liều.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám
- Li bì hoặc khó đánh thức
- Bỏ bú hoặc bỏ ăn
- Thở nhanh hoặc rút lõm lồng ngực
- Co giật
- Ban xuất huyết không mất khi ấn
Với trẻ, thay đổi trong cách ăn và ngủ thường là dấu hiệu sớm nhất.
Vì sao người cao tuổi khác
- Chức năng thận thường giảm theo tuổi
- Gan chuyển hoá chậm hơn
- Tỉ lệ nước trong cơ thể thay đổi
- Nhạy cảm hơn với tác dụng phụ
- Thường dùng nhiều thuốc cùng lúc
Cùng một cách dùng có thể tác động khác hẳn ở người bảy mươi so với người ba mươi.
Vấn đề dùng nhiều thuốc
- Nhiều bệnh nền nên nhiều đơn
- Khám nhiều nơi khác nhau
- Dễ trùng hoạt chất
- Dễ tương tác
- Cần một danh sách tổng hợp
Mang cả túi thuốc đi khám giúp bác sĩ nhìn được toàn cảnh chỉ trong vài phút.
Nguy cơ với dạ dày và thận
- Nhóm chống viêm rủi ro hơn ở người cao tuổi
- Nguy cơ xuất huyết tiêu hoá cao hơn
- Chức năng thận dễ bị ảnh hưởng
- Cần bác sĩ cân nhắc
- Không tự mua dùng dài ngày
Người cao tuổi tự mua thuốc giảm đau dùng dài ngày là tình huống rất đáng lo.
Rà soát lại danh sách thuốc định kỳ
- Thuốc cũ có khi không còn cần
- Đơn chồng lên đơn theo năm tháng
- Xin bác sĩ rà soát toàn bộ
- Bỏ bớt thứ không còn cần thiết
- Không tự bỏ mà phải qua bác sĩ
Rà soát toàn bộ danh sách thuốc mỗi năm một lần là việc rất đáng làm ở tuổi cao.
Nguy cơ té ngã
- Một số thuốc gây chóng mặt hoặc buồn ngủ
- Té ngã ở người cao tuổi hậu quả nặng
- Chú ý khi mới bắt đầu thuốc mới
- Bố trí nhà cửa an toàn
- Báo bác sĩ nếu thấy choáng váng
Một lần té ngã ở tuổi cao có thể thay đổi hoàn toàn khả năng tự chăm sóc.
Lú lẫn là dấu hiệu cần chú ý
- Có thể do thuốc
- Có thể do nhiễm khuẩn
- Có thể do mất nước
- Không nên cho là do tuổi già
- Cần được khám để tìm nguyên nhân
Lú lẫn xuất hiện đột ngột không bao giờ nên được giải thích đơn giản là do tuổi.
Tổ chức thuốc trong nhà
- Hộp chia theo ngày trong tuần
- Danh sách dán nơi dễ thấy
- Một người phụ trách chính
- Kiểm tra hạn dùng định kỳ
- Giữ nguyên hộp có nhãn
Hộp chia theo ngày giúp cả người dùng lẫn người nhà kiểm tra được ngay.
Cách nghĩ thực tế
- Trẻ em dùng theo cân nặng chứ không theo tuổi
- Không chia nhỏ thuốc người lớn cho trẻ
- Đong bằng dụng cụ đi kèm, không dùng thìa ăn cơm
- Người cao tuổi nhạy cảm hơn với tác dụng phụ
- Mang cả túi thuốc đi khám để bác sĩ nhìn toàn cảnh
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về cách dùng cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Có được chia nhỏ thuốc người lớn cho trẻ không?
Không nên. Dạng bào chế cho trẻ khác hẳn và việc chia nhỏ không cho ra lượng chính xác. Hãy dùng đúng dạng dành cho trẻ theo hướng dẫn.
Đong thuốc nước bằng gì?
Bằng đúng dụng cụ đong đi kèm hộp thuốc hoặc xi lanh đong do nhà thuốc cung cấp. Không dùng thìa ăn cơm vì mỗi thìa một cỡ.
Vì sao người cao tuổi cần thận trọng hơn?
Vì chức năng gan thận thường giảm theo tuổi, họ hay dùng nhiều thuốc cùng lúc, và nguy cơ tương tác cũng như tác dụng phụ cao hơn.
Người nhà nên chuẩn bị gì khi đi khám?
Mang theo danh sách hoặc túi đựng tất cả thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng, để bác sĩ nhìn được toàn cảnh.