Sốt không phải kẻ thù — khi nào cần hạ và khi nào cần đi khám

Nỗi sợ con số trên nhiệt kế thường lớn hơn nhiều so với rủi ro thật của sốt.

Sốt là gì

• Cơ thể chủ động nâng thân nhiệt
• Là phản ứng của hệ miễn dịch
• Giúp chống lại tác nhân gây bệnh
• Không phải là bệnh
• Là dấu hiệu có gì đó đang diễn ra

Sốt là cách cơ thể phản ứng chứ không phải thứ cần bị dập tắt bằng mọi giá.

Vì sao không nên chỉ nhìn con số

• Mức sốt không tỉ lệ với mức nặng của bệnh
• Bệnh nhẹ vẫn có thể sốt cao
• Bệnh nặng có khi không sốt cao
• Quan trọng hơn là người bệnh trông thế nào
• Quan sát tổng thể mới có ý nghĩa

Một đứa trẻ sốt cao mà vẫn chơi được thường ít đáng lo hơn một đứa sốt vừa mà lả đi.

Mục tiêu của thuốc hạ sốt

• Làm người bệnh dễ chịu hơn
• Giúp ăn uống và ngủ được
• Không phải để đưa nhiệt kế về con số nào
• Không rút ngắn thời gian bệnh
• Không ngăn được co giật do sốt

Thuốc hạ sốt không làm bệnh khỏi nhanh hơn, nó chỉ làm người bệnh dễ chịu hơn.

Khi nào thường cần hạ sốt

• Khi người bệnh khó chịu nhiều
• Khi không ăn uống được
• Khi không ngủ được
• Khi có bệnh nền cần tránh tăng nhiệt
• Hỏi bác sĩ khi không chắc

Người vẫn ăn ngủ được và tỉnh táo thì không nhất thiết phải hạ bằng thuốc.

Bù nước là việc quan trọng

• Sốt làm mất nước nhanh hơn
• Uống nước từng ít một
• Dung dịch bù điện giải khi cần
• Theo dõi lượng nước tiểu
• Nước tiểu ít và sẫm là dấu hiệu thiếu nước

Lượng nước tiểu là chỉ dấu đơn giản và đáng tin để biết bù nước đã đủ chưa.

Chăm sóc không dùng thuốc

• Mặc quần áo thoáng
• Phòng thoáng khí
• Lau người bằng nước ấm
• Nghỉ ngơi
• Không ủ kín

Ủ kín khi đang sốt làm nhiệt không thoát được và người bệnh càng khó chịu.

Không lau bằng cồn

• Cồn có thể hấp thu qua da
• Đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ
• Gây rùng mình làm tăng thân nhiệt
• Không được khuyến nghị
• Dùng nước ấm thay thế

Đây là thói quen dân gian đã được khuyến cáo bỏ từ lâu.

Về chườm lạnh

• Nước quá lạnh gây co mạch
• Làm người bệnh run và khó chịu
• Run lại sinh thêm nhiệt
• Nước ấm hiệu quả hơn
• Mục tiêu là dễ chịu chứ không phải làm lạnh

Run vì lạnh làm cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn chứ không giúp hạ sốt.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Li bì, khó đánh thức
• Co giật
• Khó thở hoặc thở nhanh bất thường
• Cứng gáy hoặc đau đầu dữ dội
• Ban xuất huyết không mất khi ấn

Ban không mất khi ấn kính lên da là dấu hiệu cần đi khám ngay lập tức.

Với trẻ rất nhỏ

• Trẻ sơ sinh sốt cần được khám ngay
• Không tự dùng thuốc cho trẻ dưới mấy tháng tuổi khi chưa hỏi
• Dấu hiệu bệnh nặng ở trẻ nhỏ rất kín đáo
• Bỏ bú hoặc quấy bất thường là dấu hiệu
• Đưa đi khám sớm hơn là chờ

Với trẻ càng nhỏ thì ngưỡng đưa đi khám càng nên thấp.

Với người cao tuổi

• Có thể không sốt cao dù nhiễm khuẩn nặng
• Lú lẫn có thể là dấu hiệu duy nhất
• Dễ mất nước hơn
• Người nhà cần chú ý thay đổi hành vi
• Không chờ tới khi sốt cao mới đi khám

Ở người cao tuổi, lú lẫn đột ngột có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn đầu tiên.

Khi sốt kéo dài

• Sốt nhiều ngày không rõ nguyên nhân cần khám
• Ghi lại nhiệt độ theo giờ
• Ghi các triệu chứng đi kèm
• Nói rõ đã dùng thuốc gì
• Thông tin này giúp chẩn đoán

Một bảng ghi nhiệt độ theo ngày giúp bác sĩ nhìn ra kiểu sốt.

Về co giật do sốt ở trẻ

• Xảy ra ở một số trẻ nhỏ
• Thường lành tính nhưng rất đáng sợ khi chứng kiến
• Đặt trẻ nằm nghiêng nơi an toàn
• Không nhét bất cứ gì vào miệng
• Đưa đi khám để được đánh giá

Nhét vật vào miệng trẻ đang co giật gây hại chứ không giúp gì.

Cách nghĩ thực tế

• Sốt là phản ứng bảo vệ chứ không phải bệnh
• Quan sát người bệnh quan trọng hơn con số trên nhiệt kế
• Mục tiêu dùng thuốc là làm dễ chịu hơn
• Không lau cồn, dùng nước ấm
• Li bì, co giật, khó thở hay ban xuất huyết thì đi khám ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp