Đây là nhóm thuốc có lợi ích rất lớn nhưng cũng đòi hỏi người dùng hiểu rõ mình đang dùng gì.
Cục máu đông là gì
- Cơ chế tự nhiên để cầm máu
- Cần thiết khi có vết thương
- Trở thành nguy hiểm khi hình thành sai chỗ
- Có thể chặn dòng máu tới cơ quan
- Có thể trôi đi và gây tắc nơi khác
Cùng một cơ chế cứu mạng khi đứt tay lại gây chết người khi xảy ra trong mạch máu.
Thuốc chống đông làm gì
- Can thiệp vào chuỗi phản ứng tạo cục máu đông
- Làm chậm quá trình đó
- Không phá cục máu đông đã có
- Không làm máu loãng ra theo nghĩa đen
- Giảm nguy cơ hình thành cục mới
Cách gọi thuốc loãng máu là cách nói quen thuộc nhưng không chính xác.
Những tình huống thường được kê
- Rung nhĩ
- Huyết khối tĩnh mạch sâu
- Thuyên tắc phổi
- Sau thay van tim
- Một số tình trạng dễ đông máu
Mỗi tình huống có thời gian điều trị và lựa chọn thuốc khác nhau.
Về rung nhĩ
- Tim đập không đều
- Máu ứ lại trong buồng tim
- Dễ tạo cục máu đông
- Cục trôi lên não gây đột quỵ
- Thuốc chống đông giảm nguy cơ này rõ rệt
Đây là một trong những can thiệp phòng ngừa đột quỵ hiệu quả nhất hiện có.
Về huyết khối tĩnh mạch sâu
- Cục máu đông ở tĩnh mạch chân
- Gây sưng đau một bên chân
- Có thể trôi lên phổi
- Là tình huống nguy hiểm
- Điều trị thường kéo dài một thời gian nhất định
Một bên chân sưng đau đột ngột là dấu hiệu cần đi khám ngay.
Vì sao có người dùng suốt đời
- Nguyên nhân gây nguy cơ vẫn còn
- Rung nhĩ không tự hết
- Van tim nhân tạo vẫn ở đó
- Ngừng thuốc là nguy cơ quay lại ngay
- Thời gian điều trị do bác sĩ quyết định
Thời gian dùng thuốc phụ thuộc vào lý do được kê chứ không phải vào cảm giác của người bệnh.
Vì sao không được tự ngừng
- Nguy cơ tạo cục máu đông quay lại nhanh
- Có thể dẫn tới đột quỵ
- Không có triệu chứng báo trước
- Người bệnh vẫn thấy khoẻ
- Mọi thay đổi phải qua bác sĩ
Không có cảm giác nào cho biết nguy cơ đông máu đang tăng lên.
Đánh đổi giữa lợi ích và rủi ro
- Giảm nguy cơ cục máu đông
- Đổi lại tăng nguy cơ chảy máu
- Bác sĩ cân nhắc cho từng người
- Đánh giá lại định kỳ
- Đây là quyết định có tính toán
Quyết định kê thuốc này luôn là kết quả của một phép cân nhắc cụ thể.
Những gì làm tăng nguy cơ chảy máu
- Tuổi cao
- Tiền sử xuất huyết tiêu hoá
- Bệnh gan hoặc thận
- Uống rượu nhiều
- Dùng kèm một số thuốc khác
Uống rượu nhiều là yếu tố người bệnh chủ động thay đổi được.
Thuốc cần tránh dùng kèm
- Nhóm chống viêm không steroid
- Một số thuốc cảm phối hợp
- Một số kháng sinh
- Một số thảo dược
- Luôn hỏi trước khi dùng thêm gì
Một viên thuốc giảm đau tưởng vô hại cũng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu đáng kể.
Về thực phẩm chức năng và thảo dược
- Một số loại ảnh hưởng đông máu
- Tỏi liều cao, bạch quả, nghệ liều cao
- Dầu cá liều cao
- Nói với bác sĩ những gì đang dùng
- Không tự thêm vào
Người dùng chống đông nên hỏi trước khi bắt đầu bất cứ thực phẩm chức năng nào.
Mang thẻ thông tin
- Ghi rõ đang dùng thuốc chống đông
- Ghi tên hoạt chất
- Ghi nơi điều trị
- Để trong ví và lưu trong điện thoại
- Rất quan trọng khi cấp cứu
Trong tai nạn, thông tin này có thể thay đổi hoàn toàn cách xử trí.
Nói với mọi nhân viên y tế
- Kể cả khi đi khám răng
- Kể cả khi làm thủ thuật nhỏ
- Kể cả khi tiêm phòng
- Kể cả khi mua thuốc không kê đơn
- Thông tin này luôn quan trọng
Nha sĩ cần biết trước để chuẩn bị chứ không phải biết sau khi đã bắt đầu.
Sinh hoạt hằng ngày
- Dùng bàn chải mềm
- Cẩn thận khi cạo râu
- Hạn chế hoạt động dễ va đập
- Đi giày dép chống trượt
- Bố trí nhà cửa tránh té ngã
Phòng té ngã là biện pháp đơn giản nhưng quan trọng nhất trong sinh hoạt.
Uống đều và đúng giờ
- Giờ cố định mỗi ngày
- Dùng hộp chia theo ngày
- Đặt báo giờ
- Không tự bỏ liều
- Hỏi bác sĩ khi quên
Với nhóm thuốc này, sự đều đặn quan trọng hơn hầu hết các nhóm khác.
Khi đi khám định kỳ
- Mang danh sách thuốc
- Kể về mọi lần chảy máu bất thường
- Kể về té ngã nếu có
- Hỏi về xét nghiệm cần làm
- Hỏi thời gian điều trị dự kiến
Mọi lần chảy máu bất thường đều đáng được kể lại dù đã tự cầm được.
Cách nghĩ thực tế
- Thuốc làm chậm tạo cục máu đông chứ không làm loãng máu
- Không tự ngừng vì nguy cơ quay lại rất nhanh
- Hỏi trước khi dùng thêm bất cứ thuốc hay thảo dược nào
- Mang thẻ thông tin theo người
- Nói với mọi nhân viên y tế kể cả nha sĩ
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc chống đông có làm loãng máu không?
Không theo nghĩa đen. Nó làm chậm quá trình hình thành cục máu đông chứ không làm máu loãng ra.
Vì sao có người phải dùng suốt đời?
Vì tình trạng gây nguy cơ tạo cục máu đông như rung nhĩ hay van tim nhân tạo vẫn còn, nên nguy cơ vẫn còn nếu ngừng thuốc.
Tự ngừng thuốc có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm. Ngừng đột ngột có thể dẫn tới hình thành cục máu đông gây đột quỵ hoặc tắc mạch.
Có cần mang theo giấy tờ gì không?
Nên mang thẻ hoặc giấy ghi rõ mình đang dùng thuốc chống đông, tên hoạt chất và nơi điều trị, rất quan trọng khi cấp cứu.