Warfarin đòi hỏi người bệnh tham gia vào điều trị nhiều hơn bất cứ thuốc nào khác.
Thuốc này tác dụng thế nào
- Cản trở vai trò của vitamin K trong đông máu
- Làm giảm các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K
- Tác dụng không đến ngay
- Cần vài ngày mới ổn định
- Cũng mất vài ngày để hết tác dụng
Chính độ trễ này khiến việc tự điều chỉnh trở nên nguy hiểm.
Vì sao cần xét nghiệm định kỳ
- Tác dụng thay đổi theo nhiều yếu tố
- Quá mạnh thì dễ chảy máu
- Quá yếu thì không bảo vệ được
- Xét nghiệm cho biết đang ở đâu
- Bác sĩ điều chỉnh theo kết quả
Khoảng an toàn của thuốc này hẹp nên phải đo mới biết đang ở đâu trong khoảng đó.
Tần suất xét nghiệm
- Dày hơn khi mới bắt đầu
- Thưa dần khi đã ổn định
- Dày lại khi có thay đổi
- Khi dùng thuốc mới
- Khi bị ốm hoặc thay đổi ăn uống
Bất cứ thay đổi nào trong thuốc hay ăn uống cũng là lý do để xét nghiệm sớm hơn.
Vitamin K trong thức ăn
- Có nhiều trong rau lá xanh đậm
- Cải bó xôi, cải xoăn, bông cải xanh
- Cũng có trong một số dầu thực vật
- Ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc
- Nhưng không phải để kiêng tuyệt đối
Kiêng hoàn toàn rau xanh là cách làm sai và gây hại cho sức khoẻ chung.
Nguyên tắc là ổn định
- Ăn lượng rau tương đối đều qua các tuần
- Tránh thay đổi đột ngột
- Không ăn rất nhiều rồi kiêng hẳn
- Thuốc được chỉnh theo thói quen ăn của mình
- Nói với bác sĩ nếu định đổi chế độ ăn
Liều thuốc đã được chỉnh cho đúng thói quen ăn uống hiện tại của người bệnh.
Khi định thay đổi chế độ ăn
- Báo bác sĩ trước
- Nhất là khi ăn chay hoặc ăn kiêng
- Xét nghiệm lại sau khi đổi
- Thay đổi từ từ
- Không đổi đột ngột
Chuyển sang ăn chay là thay đổi lớn cần được báo với bác sĩ trước.
Tương tác với thuốc
- Rất nhiều thuốc ảnh hưởng tới warfarin
- Một số làm tác dụng mạnh lên
- Một số làm yếu đi
- Cả hai hướng đều nguy hiểm
- Luôn hỏi trước khi dùng thêm
Đây là một trong những thuốc có nhiều tương tác nhất.
Kháng sinh và warfarin
- Nhiều kháng sinh làm tăng tác dụng
- Nguy cơ chảy máu tăng
- Cần xét nghiệm trong đợt dùng
- Báo bác sĩ kê kháng sinh rằng đang dùng warfarin
- Không tự dùng kháng sinh
Được kê kháng sinh là lý do rõ ràng để liên hệ nơi theo dõi warfarin.
Thuốc giảm đau
- Nhóm chống viêm làm tăng nguy cơ chảy máu
- Cần tránh khi đang dùng warfarin
- Hỏi dược sĩ về lựa chọn thay thế
- Kể cả dạng gel bôi ngoài da
- Không tự mua uống
Nhóm chống viêm cộng với warfarin là kết hợp làm tăng rõ nguy cơ chảy máu.
Rượu
- Ảnh hưởng chuyển hoá thuốc
- Uống nhiều đột ngột rất nguy hiểm
- Cũng làm tăng nguy cơ té ngã
- Nói thật với bác sĩ về thói quen uống
- Giữ ổn định nếu có uống
Một buổi uống nhiều bất thường có thể làm xét nghiệm lệch hẳn.
Khi bị ốm
- Sốt và nhiễm khuẩn ảnh hưởng tác dụng
- Tiêu chảy và nôn cũng vậy
- Ăn kém làm thay đổi lượng vitamin K
- Nên liên hệ nơi theo dõi
- Có thể cần xét nghiệm sớm hơn
Một trận ốm có thể làm chỉ số lệch ra khỏi khoảng an toàn.
Sổ theo dõi
- Ghi kết quả từng lần xét nghiệm
- Ghi cách dùng theo từng ngày
- Ghi thuốc mới dùng
- Ghi thay đổi ăn uống
- Mang theo mỗi lần khám
Cuốn sổ này là công cụ làm việc chung giữa người bệnh và bác sĩ.
Cách dùng có thể khác nhau theo ngày
- Một số người có lịch khác nhau giữa các ngày
- Dễ nhầm nếu không ghi rõ
- Dùng hộp chia theo ngày
- Viết lịch ra giấy dán nơi dễ thấy
- Người nhà cũng nên biết
Lịch dùng khác nhau giữa các ngày là nguồn nhầm lẫn phổ biến nhất.
Khi quên liều
- Không tự uống gộp
- Liên hệ nơi theo dõi để hỏi
- Ghi lại là đã quên
- Nói khi xét nghiệm lần sau
- Đừng giấu vì ngại
Giấu việc đã quên liều làm bác sĩ diễn giải sai kết quả xét nghiệm.
Dấu hiệu tác dụng quá mạnh
- Bầm tím nhiều nơi không rõ lý do
- Chảy máu chân răng kéo dài
- Chảy máu mũi khó cầm
- Nước tiểu đỏ hoặc phân đen
- Cần liên hệ y tế ngay
Bầm tím xuất hiện nhiều nơi mà không va đập là dấu hiệu đáng báo ngay.
Về vitamin K như thuốc giải
- Có cách xử trí khi tác dụng quá mạnh
- Phải do nhân viên y tế thực hiện
- Không tự dùng vitamin K
- Tự dùng làm mất tác dụng bảo vệ
- Đi khám để được xử lý đúng
Tự uống vitamin K để chữa chảy máu có thể dẫn tới cục máu đông sau đó.
Cách nghĩ thực tế
- Xét nghiệm định kỳ là phần bắt buộc của điều trị
- Giữ lượng rau xanh ổn định chứ không kiêng tuyệt đối
- Báo đang dùng warfarin khi được kê bất cứ thuốc nào
- Giữ sổ theo dõi và mang theo khi khám
- Bầm tím bất thường hoặc phân đen thì liên hệ ngay
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao warfarin phải xét nghiệm thường xuyên?
Vì tác dụng của nó thay đổi theo chế độ ăn, thuốc dùng kèm và tình trạng sức khoẻ, nên cần đo để điều chỉnh cho phù hợp.
Có phải kiêng hoàn toàn rau xanh không?
Không. Điều quan trọng là giữ lượng vitamin K trong bữa ăn ổn định qua các tuần, chứ không phải kiêng tuyệt đối.
Vì sao dùng kháng sinh lại ảnh hưởng?
Vì kháng sinh ảnh hưởng tới vi khuẩn đường ruột và chuyển hoá thuốc, có thể làm tác dụng của warfarin mạnh lên hoặc yếu đi.
Nên ghi chép những gì?
Ghi kết quả xét nghiệm, cách dùng theo từng ngày, các thuốc mới dùng, thay đổi ăn uống và mọi dấu hiệu chảy máu.