Buồn nôn và nôn — hiểu nguyên nhân trước khi dùng thuốc

Nôn là một phản xạ bảo vệ, nên câu hỏi đầu tiên luôn là cơ thể đang phản ứng với cái gì.

Nôn là phản xạ gì

• Cơ thể tống chất ra khỏi dạ dày
• Là cơ chế bảo vệ trong nhiều trường hợp
• Được điều khiển từ não
• Nhiều thứ có thể kích hoạt
• Không phải lúc nào cũng do dạ dày

Trung tâm gây nôn nằm ở não nên nhiều nguyên nhân ngoài đường tiêu hoá cũng gây nôn.

Các nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm trùng đường tiêu hoá
• Ngộ độc thức ăn
• Say tàu xe
• Tác dụng phụ của thuốc
• Thai nghén

Nguyên nhân khác nhau thì cách xử lý cũng khác nhau hoàn toàn.

Những nguyên nhân không được bỏ sót

• Tắc ruột
• Viêm ruột thừa
• Nhồi máu cơ tim ở một số người
• Tăng áp lực trong sọ
• Biến chứng cấp của tiểu đường

Nôn kèm đau bụng dữ dội hoặc đau đầu dữ dội không bao giờ nên tự xử lý.

Vì sao không tự dùng thuốc ngay

• Thuốc che triệu chứng
• Làm chậm việc phát hiện nguyên nhân
• Một số nguyên nhân cần xử lý gấp
• Bác sĩ cần biết diễn biến thật
• Hỏi trước khi dùng

Che triệu chứng trước khi biết nguyên nhân là điều nên tránh trong nhóm này.

Việc cần làm trước tiên

• Ngừng ăn đặc một lúc
• Uống từng ngụm nhỏ
• Nghỉ ngơi nơi thoáng
• Tránh mùi gây khó chịu
• Theo dõi có giữ được nước không

Uống từng ngụm rất nhỏ cách nhau vài phút dễ giữ được hơn là uống nhiều một lúc.

Khi nào ăn lại

• Khi đã ngừng nôn một thời gian
• Bắt đầu bằng đồ lỏng
• Rồi tới đồ mềm dễ tiêu
• Chia nhiều bữa rất nhỏ
• Tránh đồ béo và đồ ngọt đậm

Ăn lại quá sớm và quá nhiều thường khiến nôn tái lại.

Thuốc chống nôn có nhiều loại

• Mỗi loại tác động lên cơ chế khác
• Loại cho say tàu xe khác loại cho hoá trị
• Không dùng lẫn tuỳ tiện
• Một số gây buồn ngủ
• Bác sĩ chọn theo nguyên nhân

Thuốc chống nôn hiệu quả cho trường hợp này có thể vô ích cho trường hợp khác.

Về mùi và môi trường xung quanh

• Mùi thức ăn dễ làm nôn nặng hơn
• Phòng bí cũng vậy
• Mở cửa cho thoáng
• Tránh nấu nướng gần người bệnh
• Đồ nguội thường dễ chịu hơn đồ nóng bốc mùi

Đồ ăn nguội ít mùi thường dễ chấp nhận hơn với người đang buồn nôn.

Say tàu xe

• Do xung đột tín hiệu thăng bằng
• Thuốc thường uống trước khi khởi hành
• Nhiều loại gây buồn ngủ
• Không lái xe sau khi uống
• Hỏi dược sĩ về loại và thời điểm

Uống sau khi đã bắt đầu say thường kém hiệu quả hơn nhiều so với uống trước.

Biện pháp không dùng thuốc cho say tàu xe

• Ngồi ghế trước hoặc giữa xe
• Nhìn ra xa phía trước
• Không đọc sách hay nhìn điện thoại
• Thoáng khí
• Ăn nhẹ trước khi đi

Nhìn điện thoại trong xe là cách nhanh nhất để làm say nặng thêm.

Nôn khi mang thai

• Rất thường gặp giai đoạn đầu
• Không tự dùng thuốc
• Chia nhiều bữa nhỏ
• Tránh để bụng đói
• Đi khám nếu nôn nhiều không ăn được

Nôn nhiều tới mức sụt cân trong thai kỳ cần được bác sĩ sản đánh giá.

Nôn ở trẻ nhỏ

• Mất nước rất nhanh
• Không tự dùng thuốc chống nôn
• Bù nước từng ít một
• Theo dõi số lần đi tiểu
• Đưa đi khám sớm

Với trẻ nhỏ, việc bù nước đúng cách quan trọng hơn mọi loại thuốc.

Nôn do thuốc

• Nhiều thuốc gây buồn nôn
• Kháng sinh và thuốc giảm đau hay gặp
• Thường giảm sau vài ngày
• Uống cùng thức ăn nếu được phép
• Báo bác sĩ nếu không chịu được

Buồn nôn do thuốc thường có cách xử lý nếu người bệnh nói ra sớm.

Dấu hiệu cần cấp cứu

• Nôn ra máu
• Nôn ra dịch như bã cà phê
• Đau bụng dữ dội
• Đau đầu dữ dội kèm cứng gáy
• Lú lẫn hoặc li bì

Dịch nôn màu như bã cà phê là dấu hiệu xuất huyết tiêu hoá.

Dấu hiệu cần đi khám

• Không giữ được nước uống vào
• Nôn kéo dài hơn một ngày
• Có dấu hiệu mất nước
• Kèm sốt cao
• Kèm tiêu chảy nhiều

Không giữ được nước uống vào là ngưỡng rõ ràng để đi khám.

Ghi lại để kể với bác sĩ

• Nôn từ khi nào
• Bao nhiêu lần
• Dịch nôn màu gì
• Có đau bụng hay sốt không
• Đã ăn gì và dùng thuốc gì

Màu và tính chất dịch nôn là thông tin bác sĩ luôn hỏi tới.

Cách nghĩ thực tế

• Nôn là triệu chứng của rất nhiều nguyên nhân
• Không tự dùng thuốc che triệu chứng khi chưa rõ nguyên nhân
• Bù nước từng ngụm nhỏ là việc làm trước tiên
• Thuốc say tàu xe nên uống trước khi khởi hành
• Nôn ra máu hoặc dịch như bã cà phê là cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp