Trong tiêu chảy, thứ giết người không phải số lần đi ngoài mà là lượng nước mất đi.
Vì sao bù nước là ưu tiên
- Mất nước và điện giải nhanh
- Đây là nguy cơ chính
- Trẻ nhỏ và người già mất nhanh hơn
- Bù sớm ngăn được biến chứng
- Quan trọng hơn việc cầm tiêu chảy
Bù nước đúng cách giải quyết được phần lớn nguy hiểm của tiêu chảy cấp.
Bù nước bằng gì
- Dung dịch bù điện giải là lựa chọn tốt nhất
- Nước cháo loãng có muối
- Nước lọc kèm ăn uống bình thường
- Uống từng ngụm nhỏ liên tục
- Không uống ừng ực một lúc
Uống từng ngụm nhỏ liên tục giữ được nước tốt hơn là uống nhiều một lúc.
Pha oresol cho đúng
- Theo đúng hướng dẫn trên gói
- Đủ lượng nước sạch
- Không pha đặc cho nhanh
- Không pha loãng cho dễ uống
- Dùng trong thời gian hướng dẫn
Pha oresol đặc hơn hướng dẫn có thể gây hại, nhất là với trẻ nhỏ.
Đồ uống không nên dùng
- Nước ngọt có ga
- Nước trái cây quá ngọt
- Đồ uống thể thao nhiều đường
- Đường cao có thể làm tiêu chảy nặng hơn
- Rượu và cà phê
Đồ uống quá ngọt kéo thêm nước vào lòng ruột và làm tiêu chảy nặng hơn.
Ăn uống khi đang tiêu chảy
- Không cần nhịn ăn hoàn toàn
- Ăn nhẹ và dễ tiêu
- Cháo, cơm, chuối, bánh mì
- Chia nhiều bữa nhỏ
- Tránh đồ nhiều dầu mỡ
Nhịn ăn hoàn toàn không giúp ruột hồi phục nhanh hơn.
Thuốc cầm tiêu chảy làm gì
- Làm chậm nhu động ruột
- Giảm số lần đi ngoài
- Không xử lý nguyên nhân
- Không thay được bù nước
- Có trường hợp không nên dùng
Giảm số lần đi ngoài không có nghĩa là bệnh đã được xử lý.
Khi nào không nên cầm
- Khi có sốt cao
- Khi phân có máu hoặc nhầy
- Khi nghi nhiễm khuẩn
- Với trẻ nhỏ
- Những trường hợp này cần đi khám
Cầm lại khi đang nhiễm khuẩn có thể giữ tác nhân gây bệnh lại lâu hơn.
Về than hoạt và các chất hấp phụ
- Hút bớt chất trong lòng ruột
- Có thể hấp phụ cả thuốc khác
- Cần uống cách xa thuốc khác
- Hỏi dược sĩ về khoảng cách
- Không thay được bù nước
Uống nhóm này cùng lúc với thuốc khác có thể làm thuốc kia mất tác dụng.
Về men vi sinh
- Có thể giúp rút ngắn thời gian ở vài trường hợp
- Bằng chứng khác nhau theo chủng
- Không thay được bù nước
- Người suy giảm miễn dịch cần hỏi bác sĩ
- Hỏi dược sĩ về loại phù hợp
Men vi sinh là biện pháp hỗ trợ chứ không phải cách điều trị chính.
Tiêu chảy khi đi du lịch
- Thường do thức ăn hoặc nước lạ
- Mang sẵn gói bù điện giải khi đi xa
- Cẩn thận với đá lạnh và rau sống
- Chọn đồ ăn nóng vừa nấu
- Đi khám nếu có sốt hoặc phân có máu
Mang theo vài gói bù điện giải khi đi xa là chuẩn bị đơn giản mà rất đáng giá.
Về kháng sinh
- Phần lớn tiêu chảy cấp không cần kháng sinh
- Nhiều trường hợp do virus
- Dùng bừa gây hại
- Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định
- Kháng sinh cũng có thể gây tiêu chảy
Kháng sinh vừa không cần thiết trong phần lớn ca vừa có thể tự nó gây tiêu chảy.
Dấu hiệu mất nước
- Khát nhiều
- Tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm
- Miệng khô
- Chóng mặt khi đứng dậy
- Mệt lả
Lượng nước tiểu là dấu hiệu dễ theo dõi nhất tại nhà.
Dấu hiệu mất nước nặng
- Không tiểu nhiều giờ
- Mắt trũng
- Da mất đàn hồi
- Lú lẫn hoặc li bì
- Cần đi khám ngay
Lú lẫn hoặc li bì là dấu hiệu mất nước đã nặng và cần cấp cứu.
Với trẻ nhỏ
- Mất nước rất nhanh
- Tiếp tục bú mẹ bình thường
- Bù nước theo hướng dẫn
- Không tự dùng thuốc cầm
- Đưa đi khám sớm hơn là chờ
Trẻ bỏ bú, không có nước mắt khi khóc hoặc tã khô nhiều giờ là dấu hiệu nguy hiểm.
Với người cao tuổi
- Cảm giác khát giảm theo tuổi
- Mất nước mà không thấy khát
- Dễ ảnh hưởng chức năng thận
- Một số thuốc cần xem lại
- Người nhà cần theo dõi sát
Người cao tuổi có thể mất nước nặng mà vẫn không thấy khát.
Dấu hiệu cần đi khám
- Sốt cao
- Phân có máu
- Đau bụng dữ dội
- Kéo dài nhiều ngày
- Không uống được gì
Không giữ được nước uống vào là lý do đủ để đi khám ngay.
Phòng ngừa
- Rửa tay trước khi ăn
- Ăn chín uống sôi
- Cẩn thận với thực phẩm để lâu
- Chú ý khi đi du lịch
- Bảo quản thức ăn đúng cách
Rửa tay vẫn là biện pháp phòng bệnh đường ruột hiệu quả nhất.
Cách nghĩ thực tế
- Bù nước quan trọng hơn cầm tiêu chảy
- Pha oresol đúng theo hướng dẫn
- Không cầm khi có sốt cao hoặc phân có máu
- Phần lớn tiêu chảy cấp không cần kháng sinh
- Không tự dùng thuốc cầm cho trẻ nhỏ
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Việc quan trọng nhất khi bị tiêu chảy là gì?
Bù nước và điện giải. Phần lớn nguy hiểm của tiêu chảy đến từ mất nước chứ không phải từ số lần đi ngoài.
Khi nào không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy?
Khi có sốt cao, khi phân có máu hoặc nhầy, và với trẻ nhỏ. Trong những trường hợp này cần đi khám thay vì tự cầm.
Pha oresol thế nào cho đúng?
Pha đúng theo hướng dẫn trên gói với đủ lượng nước sạch. Pha đặc hơn hoặc loãng hơn đều làm giảm hiệu quả và có thể gây hại.
Dấu hiệu mất nước nặng là gì?
Khát nhiều, tiểu rất ít hoặc không tiểu, mắt trũng, da khô, chóng mặt khi đứng, lú lẫn hoặc li bì. Cần đi khám ngay.