Táo bón và các nhóm thuốc nhuận tràng

Táo bón là triệu chứng chứ không phải bệnh, nên câu hỏi luôn là vì sao chứ không chỉ là uống gì.

Thế nào là táo bón

• Đi ngoài thưa hơn bình thường của chính mình
• Phân cứng và khó rặn
• Cảm giác đi không hết
• Không có con số chung cho mọi người
• Thay đổi so với thói quen mới là điều đáng chú ý

Không có một tần suất chuẩn chung, mỗi người có nhịp riêng.

Nguyên nhân thường gặp

• Ăn ít chất xơ
• Uống ít nước
• Ít vận động
• Nhịn khi có cảm giác muốn đi
• Tác dụng phụ của thuốc

Nhịn vì bận hoặc vì ngại nhà vệ sinh lạ là nguyên nhân hay bị bỏ qua.

Thuốc nào hay gây táo bón

• Một số thuốc giảm đau mạnh
• Thuốc chứa sắt
• Một số thuốc huyết áp
• Thuốc trung hoà axit chứa nhôm
• Một số thuốc chống trầm cảm

Nếu táo bón mới xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc thì nên nói với bác sĩ.

Bắt đầu từ ăn uống

• Tăng rau và trái cây
• Ngũ cốc nguyên hạt
• Uống đủ nước
• Tăng từ từ để tránh đầy bụng
• Kiên trì vài tuần

Tăng chất xơ quá nhanh thường gây đầy hơi và khiến người ta bỏ cuộc.

Vận động và thói quen

• Đi bộ đều đặn có tác dụng
• Tập thói quen đi vào giờ cố định
• Không nhịn khi có cảm giác
• Dành đủ thời gian trong nhà vệ sinh
• Tư thế ngồi cũng ảnh hưởng

Kê một chiếc ghế nhỏ dưới chân khi ngồi giúp tư thế thuận lợi hơn.

Nhóm tạo khối

• Là chất xơ dạng bổ sung
• Hút nước làm phân mềm hơn
• Phải uống kèm nhiều nước
• Tác dụng sau vài ngày
• Là lựa chọn nhẹ nhàng nhất

Dùng nhóm này mà uống ít nước có thể làm tắc nghẽn nặng hơn.

Nhóm thẩm thấu

• Giữ nước lại trong lòng ruột
• Làm phân mềm
• Tác dụng sau vài giờ tới vài ngày
• Thường dung nạp tốt
• Có thể gây đầy hơi lúc đầu

Đây là nhóm thường được ưu tiên cho táo bón kéo dài cần dùng lâu hơn.

Nhóm làm mềm phân

• Giúp nước thấm vào phân
• Dùng khi cần tránh rặn mạnh
• Sau phẫu thuật hoặc khi có trĩ
• Tác dụng nhẹ
• Thường dùng kèm biện pháp khác

Nhóm này hữu ích khi việc rặn mạnh là điều cần tránh.

Nhóm kích thích

• Kích thích ruột co bóp
• Tác dụng nhanh và mạnh
• Có thể gây đau quặn bụng
• Dành cho dùng ngắn hạn
• Không dùng kéo dài tuỳ tiện

Đây là nhóm dễ bị lạm dụng nhất vì tác dụng nhanh và rõ.

Về thuốc thụt

• Tác dụng tại chỗ
• Dùng khi cần giải quyết ngay
• Không dùng thường xuyên
• Có thể gây kích ứng
• Hỏi dược sĩ về cách dùng đúng

Thuốc thụt là giải pháp tình thế chứ không phải cách xử lý lâu dài.

Về trà và thảo dược nhuận tràng

• Nhiều loại chứa hoạt chất kích thích
• Người dùng tưởng là tự nhiên nên an toàn
• Cơ chế giống nhóm kích thích
• Cũng không nên dùng kéo dài
• Đọc thành phần trên bao bì

Nhãn tự nhiên không có nghĩa là dùng lâu dài được.

Táo bón ở người cao tuổi

• Rất thường gặp
• Do ít vận động và uống ít nước
• Do dùng nhiều thuốc
• Cần chú ý nguy cơ tắc phân
• Người nhà nên theo dõi

Tắc phân ở người cao tuổi có thể biểu hiện ngược lại bằng tiêu chảy rỉ.

Táo bón ở trẻ em

• Thường do nhịn vì sợ đau
• Tạo vòng luẩn quẩn
• Không tự dùng thuốc người lớn
• Cần bác sĩ nhi hướng dẫn
• Tạo thói quen đi đều đặn

Trẻ nhịn vì một lần đi đau sẽ làm phân cứng hơn và càng đau hơn.

Khi mang thai

• Táo bón rất thường gặp
• Không tự dùng thuốc
• Một số nhóm không phù hợp
• Hỏi bác sĩ sản
• Ưu tiên chế độ ăn và vận động nhẹ

Phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ loại nhuận tràng nào.

Dấu hiệu cần đi khám

• Có máu trong phân
• Sụt cân không rõ lý do
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài
• Đau bụng nhiều
• Táo bón mới xuất hiện ở người lớn tuổi

Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài ở người trung niên trở lên cần được đánh giá.

Khi nào cần đi cấp cứu

• Đau bụng dữ dội
• Bụng chướng căng
• Nôn liên tục
• Không trung tiện được
• Có thể là tắc ruột

Bụng chướng kèm nôn và không trung tiện được là dấu hiệu cần đi cấp cứu.

Cách nghĩ thực tế

• Táo bón là triệu chứng chứ không phải chẩn đoán
• Bắt đầu từ chất xơ, nước và vận động
• Chất xơ phải đi kèm đủ nước
• Nhóm kích thích dành cho dùng ngắn hạn
• Máu trong phân hoặc sụt cân thì phải đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp