Sự trì hoãn vì hiểu lầm khiến nhiều người sống nhiều năm với đường huyết không kiểm soát.
Insulin là gì
- Là hormone cơ thể vốn tự sản xuất
- Giúp đưa đường vào tế bào
- Tuyến tuỵ tiết ra
- Khi thiếu thì đường tích trong máu
- Dùng insulin là bổ sung phần thiếu
Dùng insulin là bổ sung một thứ cơ thể vốn có chứ không phải đưa vào một chất lạ.
Vì sao có người cần
- Tuýp 1 cần ngay từ đầu
- Tuýp 2 có thể cần theo thời gian
- Tuyến tuỵ giảm chức năng dần
- Một số tình huống tạm thời cũng cần
- Không liên quan tới việc người bệnh có cố gắng hay không
Tuyến tuỵ giảm chức năng theo năm tháng là diễn biến của bệnh, không phải lỗi của ai.
Hiểu lầm phổ biến
- Nghĩ đó là bước cuối cùng
- Nghĩ dùng rồi là phụ thuộc mãi
- Nghĩ là hình phạt vì ăn uống kém
- Sợ kim tiêm
- Sợ người khác biết
Hình dung insulin như một hình phạt khiến nhiều người trì hoãn tới khi đã có biến chứng.
Cái giá của trì hoãn
- Đường huyết cao kéo dài
- Biến chứng mắt, thận, thần kinh tiến triển
- Tổn thương không hồi phục
- Càng muộn càng khó kiểm soát
- Trì hoãn không làm bệnh nhẹ đi
Những năm đường huyết cao không kiểm soát để lại tổn thương không lấy lại được.
Về nỗi sợ kim tiêm
- Kim hiện nay rất nhỏ và ngắn
- Nhiều người nói ít đau hơn lấy máu đầu ngón tay
- Bút tiêm dễ dùng
- Điều dưỡng sẽ hướng dẫn kỹ
- Lần đầu bao giờ cũng đáng sợ nhất
Phần lớn người bệnh nói lần tiêm đầu tiên đáng sợ hơn nhiều so với thực tế.
Nói với người xung quanh
- Đồng nghiệp thân cần biết
- Biết dấu hiệu hạ đường huyết
- Biết chỗ để đường nhanh
- Giảm bối rối khi cần tiêm nơi công cộng
- Sự riêng tư vẫn được tôn trọng
Một hai người xung quanh biết chuyện có thể tạo khác biệt lớn khi có sự cố.
Bảo quản insulin
- Lọ chưa dùng để ngăn mát tủ lạnh
- Tuyệt đối không để ngăn đá
- Đông đá là hỏng phải bỏ
- Lọ đang dùng thường để nhiệt độ phòng
- Theo hướng dẫn của từng loại
Insulin bị đông đá thì phải bỏ chứ không dùng lại được.
Khi đi xa
- Dùng túi giữ lạnh chuyên dụng
- Không để trong cốp xe nóng
- Không để hành lý ký gửi khi bay
- Mang theo đơn thuốc
- Mang dư phòng thất lạc
Khoang hành lý máy bay có thể quá lạnh nên insulin luôn đi theo hành lý xách tay.
Kỹ thuật tiêm
- Được hướng dẫn trực tiếp lần đầu
- Kiểm tra bút trước khi tiêm
- Giữ kim đủ thời gian sau khi bơm
- Không dùng lại kim
- Bỏ kim vào hộp an toàn
Rút kim ra quá nhanh làm thuốc trào ngược lên bề mặt da.
Luân chuyển vị trí tiêm
- Bụng, đùi, cánh tay, mông
- Đổi vị trí mỗi lần
- Tiêm mãi một chỗ gây chai mô
- Chỗ chai hấp thu thất thường
- Kiểm tra da vùng tiêm định kỳ
Vùng da chai do tiêm mãi một chỗ là nguyên nhân thường gặp của đường huyết thất thường.
Các loại insulin khác nhau
- Loại tác dụng nhanh
- Loại tác dụng kéo dài
- Loại trộn sẵn
- Thời điểm tiêm khác nhau
- Không tự đổi loại
Mỗi loại có thời điểm tiêm riêng nên nhầm loại là tình huống nguy hiểm.
Không tự đổi cách dùng
- Bác sĩ đặt kế hoạch cụ thể
- Một số người được hướng dẫn tự điều chỉnh
- Phải theo đúng kế hoạch đó
- Không nghe theo kinh nghiệm người khác
- Mỗi người một kế hoạch riêng
Kế hoạch insulin của người khác không áp dụng được cho mình.
Nguy cơ hạ đường huyết
- Dùng insulin làm tăng nguy cơ này
- Cần biết dấu hiệu
- Luôn mang đường nhanh
- Người nhà cần được hướng dẫn
- Ghi lại mọi lần bị
Người bắt đầu insulin cần được hướng dẫn về hạ đường huyết ngay từ đầu.
Về insulin dùng tạm thời
- Một số người chỉ cần trong giai đoạn ngắn
- Khi đang nhiễm khuẩn nặng
- Khi phẫu thuật
- Khi mang thai
- Sau đó có thể quay lại thuốc uống
Dùng insulin một giai đoạn không có nghĩa là phải dùng mãi mãi.
Về tăng cân
- Một số người tăng cân khi bắt đầu insulin
- Cơ thể giữ lại được năng lượng trước đó bị mất
- Có thể kiểm soát bằng ăn uống và vận động
- Nói với bác sĩ nếu lo ngại
- Không tự giảm thuốc vì sợ tăng cân
Giảm insulin để tránh tăng cân là quyết định nguy hiểm cần tránh tuyệt đối.
Cách nghĩ thực tế
- Insulin là bổ sung hormone cơ thể vốn có
- Cần insulin là diễn biến của bệnh chứ không phải thất bại
- Không để insulin đông đá
- Luân chuyển vị trí tiêm để tránh chai mô
- Không tự điều chỉnh ngoài kế hoạch của bác sĩ
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Dùng insulin có nghĩa là bệnh đã rất nặng không?
Không. Tiểu đường tuýp 2 tiến triển theo thời gian nên nhiều người cần insulin ở một giai đoạn nào đó. Đó là diễn biến tự nhiên của bệnh.
Bảo quản insulin thế nào?
Lọ chưa dùng để trong ngăn mát tủ lạnh, không để ngăn đá. Lọ hay bút đang dùng thường giữ ở nhiệt độ phòng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Vì sao phải đổi vị trí tiêm?
Tiêm mãi một chỗ làm mô dưới da bị chai, khiến thuốc hấp thu thất thường và khó kiểm soát đường huyết.
Insulin có gây nghiện không?
Không. Insulin là hormone cơ thể vốn tự sản xuất. Việc dùng nó là bổ sung phần cơ thể không còn tạo đủ.