Hiểu nhóm thuốc của mình giúp người bệnh biết cần chú ý điều gì và hỏi đúng câu.
Nhóm tăng độ nhạy insulin
- Metformin là đại diện chính
- Giảm sản xuất đường ở gan
- Ít gây hạ đường huyết
- Không làm tăng cân
- Thường là lựa chọn đầu tay
Đây là nhóm có dữ liệu lâu dài nhất và chi phí phổ thông nhất.
Nhóm kích thích tiết insulin
- Thúc tuyến tuỵ tiết thêm insulin
- Hiệu quả nhanh
- Có nguy cơ hạ đường huyết
- Có thể làm tăng cân
- Cần chú ý bữa ăn đều đặn
Người dùng nhóm này bỏ bữa là tình huống rất dễ dẫn tới hạ đường huyết.
Nhóm tác động qua hormone ruột
- Tăng tiết insulin khi ăn
- Ít gây hạ đường huyết
- Một số dạng giúp giảm cân
- Có dạng uống và dạng tiêm
- Có thể gây buồn nôn lúc đầu
Buồn nôn ở nhóm này thường giảm dần khi cơ thể quen.
Nhóm thải đường qua nước tiểu
- Đưa bớt đường ra ngoài theo nước tiểu
- Có thêm lợi ích trên tim và thận
- Có thể giúp giảm cân nhẹ
- Tăng nguy cơ nhiễm nấm sinh dục
- Cần uống đủ nước
Vệ sinh vùng kín và uống đủ nước là hai lời dặn quan trọng với nhóm này.
Insulin
- Hiệu quả mạnh nhất
- Dùng khi các nhóm khác không đủ
- Bắt buộc với tuýp 1
- Có nguy cơ hạ đường huyết
- Cần hướng dẫn kỹ thuật tiêm
Insulin có thể được dùng ở bất cứ giai đoạn nào chứ không chỉ giai đoạn cuối.
Bác sĩ cân nhắc điều gì
- Có bệnh tim mạch hay không
- Chức năng thận
- Cân nặng
- Nguy cơ hạ đường huyết
- Khả năng tuân thủ và chi phí
Người có bệnh tim mạch hoặc bệnh thận thường được ưu tiên những nhóm có lợi ích thêm.
Vì sao không chỉ nhìn đường huyết
- Mục tiêu cuối là giảm biến chứng
- Không chỉ là con số đẹp
- Một số thuốc bảo vệ tim và thận
- Một số thuốc chỉ hạ đường
- Lựa chọn tính tới cả bức tranh
Mục tiêu điều trị là ít biến chứng hơn chứ không phải một con số đẹp trên giấy.
Vì sao cần phối hợp
- Mỗi nhóm một cơ chế
- Phối hợp hiệu quả hơn tăng mãi một loại
- Cho phép dùng mức thấp hơn từng loại
- Giảm tác dụng phụ
- Là cách làm chuẩn
Phối hợp sớm thường hiệu quả hơn là chờ tăng kịch một loại rồi mới thêm.
Vì sao đừng so đơn thuốc với người khác
- Mỗi người có bệnh nền khác
- Chức năng thận khác
- Nguy cơ tim mạch khác
- Cùng chẩn đoán không nghĩa cùng phác đồ
- So sánh dễ dẫn tới tự đổi thuốc
Hai người cùng bị tiểu đường tuýp 2 có thể cần hai phác đồ hoàn toàn khác nhau.
Mục tiêu điều trị không giống nhau
- Người trẻ mới mắc có mục tiêu chặt hơn
- Người cao tuổi nhiều bệnh nền thì nới hơn
- Tránh hạ đường huyết là ưu tiên ở người già
- Không so mục tiêu với người khác
- Hỏi bác sĩ mục tiêu của mình
Với người cao tuổi, tránh hạ đường huyết quan trọng hơn là ép chỉ số thật thấp.
Khi thuốc không còn đủ
- Bệnh tiến triển theo thời gian
- Cần thêm thuốc là bình thường
- Không phải lỗi của người bệnh
- Đừng trì hoãn vì mặc cảm
- Bàn sớm với bác sĩ
Trì hoãn vì mặc cảm chỉ làm mất thêm thời gian kiểm soát tốt.
Tác dụng phụ theo nhóm
- Nhóm này gây tiêu hoá
- Nhóm kia gây nhiễm nấm
- Nhóm khác gây hạ đường huyết
- Biết trước để nhận ra
- Báo bác sĩ khi gặp
Biết trước tác dụng phụ đặc trưng của nhóm mình dùng giúp nhận ra sớm.
Về chi phí và tuân thủ
- Thuốc tốt nhất là thuốc người bệnh uống được đều
- Chi phí ảnh hưởng tới tuân thủ
- Số lần uống trong ngày cũng vậy
- Nói thật với bác sĩ về khó khăn
- Thường có phương án phù hợp hơn
Một thuốc rất tốt nhưng không uống đều được thì cũng không giúp gì.
Khi đổi thuốc
- Hỏi vì sao đổi
- Hỏi thuốc mới cần chú ý gì
- Theo dõi đường huyết chăm hơn giai đoạn đầu
- Ghi lại phản ứng
- Báo bác sĩ nếu có gì bất thường
Giai đoạn vừa đổi thuốc là lúc cần theo dõi kỹ nhất.
Đọc đơn thuốc của mình
- Ghi lại tên hoạt chất
- Biết thuốc nào thuộc nhóm nào
- Biết thuốc nào có nguy cơ hạ đường huyết
- Biết thuốc nào uống trước ăn
- Hỏi dược sĩ khi nhận thuốc
Biết thuốc nào phải uống trước bữa ăn là thông tin ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả.
Cách nghĩ thực tế
- Lựa chọn thuốc tính tới cả tim, thận và cân nặng
- Mục tiêu là giảm biến chứng chứ không chỉ hạ con số
- Phối hợp nhiều nhóm là cách làm chuẩn
- Mục tiêu điều trị khác nhau theo từng người
- Thuốc tốt nhất là thuốc uống được đều
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mỗi người được kê nhóm thuốc khác nhau?
Vì bác sĩ cân nhắc cả bệnh tim mạch, chức năng thận, cân nặng, nguy cơ hạ đường huyết và khả năng tuân thủ của từng người.
Thuốc mới có tốt hơn thuốc cũ không?
Không nhất thiết. Mỗi nhóm có ưu nhược điểm riêng. Một số nhóm mới có thêm lợi ích trên tim và thận nhưng không phù hợp với mọi người.
Vì sao phải dùng nhiều loại cùng lúc?
Vì các nhóm tác động theo cơ chế khác nhau nên phối hợp thường hiệu quả hơn là tăng mãi một loại.
Nhóm nào dễ gây hạ đường huyết nhất?
Nhóm kích thích tiết insulin và insulin là hai nhóm có nguy cơ cao nhất. Hãy hỏi bác sĩ xem thuốc của mình thuộc nhóm nào.